Μπλε αυτοκίνητο

Blue car        2,5/5

Σκηνοθεσία: Κάρεν Μόνκριφ            Πρωταγωνιστούν: Ντέιβιντ Στράδερν, Άνιες Μπρούκνερ, Φράνσις Φίσερ

ΗΠΑ     2002     (Εγχρ.)     96′           Κοινωνική

  Η Μεγκ, μια μαθήτρια που γράφει ποιήματα, ακολουθεί τη συμβουλή του καθηγητή της να λάβει μέρος σε ένα διαγωνισμό ποίησης. Ο χρόνος προετοιμασίας που θα περάσουν μαζί θα τους φέρει απρόσμενα κοντά.

  Η Κάρεν Μόνκριφ(”Το νεκρό κορίτσι”) ακολουθεί, στο σκηνοθετικό της ντεμπούτο, το γνώριμο μοτίβο του χαρισματικού μαθητή που συναντάει τον ιδανικό(στα μάτια του) καθηγητή, ικανό να οδηγήσει τους κρυμμένους θησαυρούς του υποσυνείδητου σε ευθεία, καλλιτεχνική έκφραση. Όπως η βασική υπόθεση, έτσι και οι υπόλοιπες σεναριακές ιδέες δεν απεικονίζουν κάτι κινηματογραφικά νέο, για την ακρίβεια προσκολλώνται σε πολλές κλισέ καταστάσεις. Η περιθωριοποιημένη μαθήτρια, το εχθρικό οικογενειακό περιβάλλον, η αδυναμία κατανόησης και επικοινωνίας, η εμψυχωτική στήριξη του καθηγητή και άλλα πολλά στοιχεία είναι που συνθέτουν ένα σύμπαν που έχουμε ξαναδεί πολλές φορές, ένα σύμπαν όμως που ενώ είναι κινηματογραφικό εμπεριέχει μια ανθρωποκεντρική θεώρηση που έχει κάτι να πει, αφήνοντας πια την σκυτάλη στον σκηνοθέτη να προσδώσει καλλιτεχνική αξία στο όλο εγχείρημα.

  Η Μόνκριφ, ενώ δεν αναδεικνύεται με τις σκηνοθετικές της τεχνικές, υιοθετεί μια απλότητα βγαλμένη θαρρείς από τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο. Μια λιτότητα στα πλάνα, στα λόγια και στα συναισθήματα, εσωτερικεύοντας όμως διαρκώς έναν βουβό πόνο τον οποίο απελευθερώνει στα δραματικά ξεσπάσματα. Η σκοπιά της κάθε άλλο παρά μονόπλευρη είναι, αφού αναπτύσσει διακριτικά όλους τους κεντρικούς(και μη) χαρακτήρες της ταινίας(τον καθηγητή, τη Μεγκ, τη μητέρα και τη μικρότερη αδελφή της) προσπαθώντας να εντοπίσει την πηγή της δυστυχίας τους και τα αίτια των πράξεών τους. Καταλήγει μεθοδευμένα στο συμπέρασμα πως δεν υπάρχουν θύτες παρά μόνο θύματα των οποίων οι υποκειμενικές σκοπιές εναλλάσσουν τις έννοιες του άδικου και του επώδυνου.

  Αφήνοντας λοιπόν να αιωρείται το ”γιατί” της ηρωίδας για τη μίζερη ζωή της, ψιθυρίζοντας πως τα ατέρμονα βάθη του ανθρώπου δεν χωράνε πάντα στα όρια μιας, έστω καλοπροαίρετης, μετριότητας και αγνοώντας την απειλητική σκιά μιας κυνικής κοινωνίας, η Μόνκριφ καλείται να αντιμετωπίσει το ίσως πιο εύθραυστο κομμάτι του έργου της, την σχέση του καθηγητή με τη μαθήτριά του. Από την αρχή τα βλέμματα φανερώνουν την ύπαρξη μιας εσωτερικής επικοινωνίας και στη συνέχεια η διαβάθμιση του δράματος μαρτυρά τα απεγνωσμένα πάθη των πρωταγωνιστών, όμως ακόμα κι όταν η σχέση της Μεγκ με τον καθηγητή παίρνει διαφορετικές(χωρίς επιστροφή) διαστάσεις, η δημιουργός δεν ευτελίζει ούτε στιγμή τα συναισθήματα που οδήγησαν σε αυτή την έκβαση. Με απόλυτο σεβασμό λοιπόν στις ψυχικές διεργασίες του ατόμου, ακόμα και όταν αυτές αποδεικνύονται αυτοκαταστροφικές, η Μόνκριφ απελευθερώνει τους ήρωές της από το ιδιόμορφό δέσιμό τους με μια κατάθεση ψυχής από τη νεαρή μαθήτρια, ένα ποίημα γραμμένο σε μια τσαλακωμένη χαρτοπετσέτα, που ύστερα πάει να βρει το δρόμο του μαζί με τα άλλα εκείνα έργα που δεν σημάδεψαν ούτε διεκδίκησαν μια θέση στην μνήμη της ανθρωπότητας, ωστόσο καθόρισαν(λίγο ή πολύ) το άτομο που τα δημιούργησε.

  Οι ερμηνείες δεν περνάνε απαρατήρητες, καθώς η συμβολή τους στο τελικό αποτέλεσμα είναι μεγάλη. Ο χαμηλών τόνων χολιγουντιανός ηθοποιός Ντέιβιντ Στράδερν(”Καληνύχτα και καλή τύχη”) αλλά και η νεαρή Άνιες Μπρούκνερ δίνουν σάρκα με τις παρουσίες τους στους καλογραμμένους χαρακτήρες. Όσο για το κλείσιμο της ταινίας, μου φάνηκε λίγο στατικό και αναντίστοιχο της συναισθηματικής φόρτισης της υπόλοιπης ταινίας. Αν όμως στο μέλλον οι προσωπικές επιλογές παίζουν έστω και κάποιο στοιχειώδες ρόλο και αν η προοπτική της αλλαγής είναι εφικτή, τότε το ”ατελές” τέλος της Μόνκριφ μπορεί να χαρακτηριστεί(έστω και με λίγη αφέλεια) μέχρι και αισιόδοξο.

         Ι.Θ.